Η «οξίνιση των ωκεανών»… τι σημαίνει πραγματικά; Μπορεί το νερό να γίνει σαν ξίδι; Ποιος είναι ο αντίκτυπος στο περιβάλλον; Γιατί όλοι μιλούν γι’ αυτό;
Τι είναι οξύ;
Τα οξέα και τα αλκάλια (βάσεις) είναι κοινά στην καθημερινή ζωή. Βρίσκονται στο σπίτι, στο σώμα μας, στη βιομηχανία, στις μπαταρίες αυτοκινήτων και στα σχολικά εργαστήρια φυσικών επιστημών.
Ο όρος «οξύ» περιγράφει κάθε ουσία ικανή να αποδίδει ένα ή περισσότερα πρωτόνια (H⁺). Αντίθετα, μια «αλκαλική» ουσία μπορεί να δεσμεύει ένα ή περισσότερα πρωτόνια. Άλλες ουσίες δεν είναι ούτε όξινες ούτε βασικές, όπως το νερό· ονομάζονται «ουδέτερες».
Κάθε οξύ ή βάση χαρακτηρίζεται σύμφωνα με την κλίμακα pH, η οποία κυμαίνεται από το 0 έως το 14, με το 7 να είναι ουδέτερο pH. Τιμές μικρότερες από το 7 είναι όξινες (και μεγαλύτερες από το 7 είναι βασικές).
Πώς οξινίζονται οι ωκεανοί;
Ο ωκεανός απορροφά περίπου το 30% του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα. Καθώς τα επίπεδα του ατμοσφαιρικού CO₂ αυξάνονται λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων, όπως η καύση ορυκτών καυσίμων (π.χ. εκπομπές αυτοκινήτων) και οι αλλαγές στη χρήση γης (π.χ. αποψίλωση δασών), αυξάνεται και η ποσότητα CO₂ που αποροφάται από τον ωκεανό. Όταν το CO₂ διαλύεται στο θαλασσινό νερό, πραγματοποιείται μια σειρά χημικών αντιδράσεων που οδηγούν σε αύξηση της συγκέντρωσης ιόντων υδρογόνου, ενισχύοντας την οξύτητα του νερού.
Στα περισσότερα από 200 χρόνια από την έναρξη της Βιομηχανικής Επανάστασης, η συγκέντρωση του CO₂ στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί λόγω ανθρώπινων δράσεων. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το pH των επιφανειακών υδάτων των ωκεανών έχει μειωθεί κατά 0,1 μονάδα pH.
Αυτό μπορεί να μη φαίνεται μεγάλο, όμως η κλίμακα pH είναι λογαριθμική· επομένως, αυτή η μεταβολή αντιστοιχεί σε περίπου 30% αύξηση της οξύτητας. Έτσι, ακόμη κι αν δοκιμάζοντας το θαλασσινό νερό δεν αισθάνεσαι τίποτα άλλο πέρα από αλάτι… αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει αλλάξει!
Το επίπεδο της οξίνισης μεταβάλλεται εν μέρει ανάλογα με την περιοχή.
Οι επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα
Η οξίνιση των ωκεανών έχει σοβαρές συνέπειες για τη βιοποικιλότητα που ζει σε αυτούς. Η θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα είναι ιδιαίτερα ευάλωτες. Κοράλλια, στρείδια, αχιβάδες, μύδια, αλλά και ορισμένα είδη φυτοπλαγκτού, απειλούνται.
Η χημεία των ωκεανών αλλάζει τόσο γρήγορα που τα είδη δεν προλαβαίνουν να προσαρμοστούν. Η οξίνιση αποδιοργανώνει την όσφρηση των ψαριών, διαλύει τα κελύφη και τους σκελετούς θαλάσσιων οργανισμών (κοράλλια, οστρακοειδή κ.ά.) και προκαλεί στρες που εμποδίζει τη σωστή αναπαραγωγή των ειδών.
Φυσικά, αυτή η απειλή αφορά και τους ανθρώπους, καθώς οι αλιευτικοί πόροι είναι ζωτικής σημασίας για εμάς. Για τη διατροφή μας, αλιεύονται κάθε χρόνο περίπου 80 εκατομμύρια τόνοι ψαριών!
Πλανητικά όρια
Η αξιολόγηση των πλανητικών ορίων ορίζει εννέα διεργασίες μεγάλης κλίμακας του γήινου συστήματος και τα αντίστοιχα όρια τους, τα οποία, αν ξεπεραστούν, μπορούν να προκαλέσουν μη αποδεκτές περιβαλλοντικές αλλαγές. Οι εννέα αυτές διεργασίες είναι:
- κλιματική αλλαγή
- ρυθμός απώλειας βιοποικιλότητας (χερσαίας και θαλάσσιας)
- διαταραχή των κύκλων του αζώτου και του φωσφόρου
- καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος
- οξίνιση των ωκεανών
- παγκόσμια χρήση γλυκού νερού
- αλλαγές στη χρήση γης
- χημική ρύπανση
- ατμοσφαιρική φόρτιση αερολυμάτων
Από το 2009, έξι από αυτά τα όρια έχουν ήδη ξεπεραστεί, αποδεικνύοντας ότι οι προσπάθειες της κοινωνίας μας για την προστασία της Γης πρέπει να συνεχιστούν και να ενταθούν.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
ΝΑ ΜΕΙΩΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ!
Και πώς μπορούμε να το πετύχουμε αυτό;
Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης ανήκει στις αρχές και στους ηγέτες της βιομηχανίας, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να ενεργοποιήσουν αλλαγές σε μεγάλη κλίμακα.
Ωστόσο, τα καλά νέα είναι ότι κι εμείς έχουμε τον δικό μας ρόλο στην προστασία των ωκεανών. Υιοθετώντας έναν τρόπο ζωής χαμηλής κατανάλωσης και αποφεύγοντας δραστηριότητες με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα (όπως τα συχνά αεροπορικά ταξίδια, η χρήση αυτοκινήτου για κάθε μετακίνηση ή συστήματα θέρμανσης που βασίζονται σε μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας), μπορούμε να μειώσουμε την ατμοσφαιρική ρύπανση κατά περίπου 2 τόνους CO₂ τον χρόνο ανά άτομο.
Μπορείς επίσης να γίνεις μέρος της αλλαγής συμμετέχοντας σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και ΜΚΟ, όπως το Greek Eco Project.
Κείμενο: Deborah Morelle
